Tytułem wstępu
Naukowiec, będący polskim rezydentem podatkowym, będzie podlegał opodatkowaniu w Polsce od swoich zagranicznych dochodów nawet wtedy, jeżeli będą one tam również opodatkowane (podwójne opodatkowanie eliminowane jest zgodnie z właściwą metodą, o czym niżej). Jak zobaczymy w dalszej części, owo opodatkowanie za granicą jest - paradoksalnie - podatkowo znacznie bardziej korzystnym rozwiązaniem, aniżeli zwolnienie zagranicznego dochodu z podatku za granicą.


Zwolnienie z opodatkowania
Dążąc do uprzywilejowania tej grupy zawodowej wobec innych zawodów, niektóre państwa OECD wprowadziły w umowach (umowach, które zawierają w celu zapobieżeniu podwójnemu opodatkowaniu tych samych dochodów) regulacje, gdzie zobowiązują się do zwolnienia z podatku dochodowego osób, które zajmują się badaniami naukowymi dla dobra publicznego. W różnych umowach jest to innych przepis (np. art. 17 w umowie z USA, art. 20 umowie z DE), ale zawsze jest on oznaczony tytułem wskazującym na taką treść.

Wynika z tego, że jeżeli właściwa umowa przewiduje interesujące nas zwolnienie, to osoba zajmująca się badaniami naukowymi w kraju, będącym stroną tej umowy, nie będzie podlegała opodatkowaniu od dochodów otrzymywanych za tą pracę, jeżeli badania te nie są prowadzone dla zysku konkretnego podmiotu (np. firmy farmaceutycznej). Co więcej, jak dalej mówią owe regulacje, zwolnienie dotyczy okresu najwyżej dwuletniego (okres ten może się nieco różnić z zależności od umowy). A zatem po upływie dwóch lat zagraniczne dochody naukowca będą podlegały już opodatkowaniu.

Niektóre umowy mogą dodatkowo przewidywać inne warunki decydujące o zwolnieniu. I tak na przykład w umowie z DE zwolnienie z tamtejszego podatku dochodowego jest uwarunkowane zamiennym opodatkowaniem tego dochodu w Polsce.


Opodatkowanie w Polsce
Brak podatku od wynagrodzenia otrzymanego w zamian za prace badawcze za granicą powoduje konieczność opodatkowania tego dochodu w Polsce według "normalnej" skali podatkowej, a więc 18% i 32% (rok 2009). Niestety system podatkowy w Polsce nie jest łagodny w stosunku do takich samych systemów za granicą. Cały minus polega na tym, że w Polsce jest bardzo niska kwota wolna od podatku dochodowego. Wynosi ona około 3500 zł i zmienia się rok rocznie, podczas kiedy np. w UK kwota ta, to ponad 5000 GBP! A zatem naukowiec, który w UK zarobi 5000 funtów będzie musiał je opodatkować stawką 18% w Polsce, natomiast np. spawacz w tym samym kraju, po zarobieniu 5000 funtów będzie w UK i w Polsce zwolniony z podatku (w Polsce dlatego, że zgodnie w umową o unikaniu podwójnego opodatkowania UK-PL dochody z tego kraju są wyłączone z podatku w Polsce).

Stąd się właśnie bierze się mniej korzystne opodatkowanie polskich naukowców w stosunku do opodatkowania osób innych profesji.


Jak uniknąć tego problemu
Jest jednak sposób na uniknięcie tego niekorzystnego opodatkowania (mówiłem o tym między innymi w TelewizjiPodatkowej.tv ). Jest on bardzo prosty. Otóż skoro całe to niekorzystne opodatkowanie wynika ze zwolnienia z podatku za granicą, to aby to zmienić należy po prostu opodatkować się na tą okoliczność. A więc osoba prowadząca badania naukowe dla dobra publicznego powinna wyrazić wolę opodatkowania siebie w kraju zagranicznym, co tylko pozornie jest niekorzystne - jak już wiemy.

Opodatkowanie za granicą spowoduje możliwość wyłączenia zagranicznego dochodu z opodatkowania w Polsce (wedle zasad metody wyłączenia, albo metody zaliczenia z zastosowaniem ulgi abolicyjnej - o czym niżej) i tym samym opodatkowania jedynie za granicą według korzystniejszych zasad podatkowych. Problem jednak w tym, czy wszystkie strony (tj. zagraniczna placówka naukowa, zagraniczny fiskus, polski fiskus) się na to zgodzą. Moim zdaniem jednak, jeżeli zagraniczna placówka wyrazi chęć współdziałania w tym zakresie, to fiskus zagraniczny nie będzie się wtrącał (wszak będzie miał z tego przychód), a fiskus polski nie będzie niczego świadomy.

Innym rozwiązaniem jest zmiana prawa, ale to już nie leży bezpośrednio w gestii zainteresowanego naukowca, a raczej naszego parlamentu. Zmiana ta mogłaby polegać na przykład na przyznaniu zwolnienia zagranicznych dochodów z podatku w Polsce tak długo, jak długo są one zwolnione za granicą. Innym rozwiązaniem mogłoby być również przyznanie uprawnienia do zmniejszenia zagranicznego przychodu o pełną wartość diety, jak to jest w przypadku zagranicznych stypendiów.

Na marginesie: istnieje pewna możliwość wpłynięcia na naszych parlamentarzystów, aby zainteresowali się oni sytuacją podatkową naukowców, ale jednak wymaga to solidarnego działania środowiska (osoby zainteresowane mogę wzajemnie skontaktować).